Mülakatta dikkat edilmesi gereken noktalar

İş hayatında herkes en az bir kez iş görüşmesine, diğer bir deyimle mülakata girmiştir. Master eğitimim ve almış olduğum diğer kişisel gelişim eğitimleri ile bu işin teori kısmını öğrenmenin yanı sıra, ben de 25 yıllık iş hayatım boyunca çok kalabalık ekipler yönettiğimden, yüzlerce işe alım mülakatına katılıp, adaylarla görüştüm. Aynı zamanda masanın diğer tarafında da pek çok kez hem işveren ve hem de danışmanlık şirketleri ile görüşmelerim oldu. Türkiye’deki hemen tüm danışmanlık şirketleri ile en az bir kere görüşmüş, hatta bazıları ile ” kanka” moduna girmişliğimiz de olmuştur : ). Bu yazımda da yine dilimin döndüğünce, kendi tecrübelerimi de katarak, mülakat nedir? dikkat edilmesi gereken noktalar nelerdir? anlatmaya çalışacağım.

Mülakat işe alımlar için kullanılan, adayı tanımaya yönelik olarak yapılan görüşmelere verilen genel bir ad. Farklı kaynaklarda, farklı şekillerde ifade edilse de temel olarak mülakatları 4 grup altında toplayabiliriz:

Grup Mülakatı: Birden fazla adayın aynı anda değerlendirildiği mülakat türüdür. Burada genellikle bir konu veya senaryo verilip adayların kendi aralarında tartışmaları ve/veya uzlaşmaları istenir. Aday sayısı 2 ile 8 arasında değişir, daha fazla sayıda aday olması durumunda verim alınması, karar verilmesi zorlaşabilir. Bu mülakatta dikkat edilmesi gereken en önemli konu mutlaka en az bir kez, mümkünse birden fazla söz alınması ve görüş bildirilmesidir. Grup mülakatlarında her zaman mutlaka “en çok ben konuşmalıyım” çabasında olan birileri olacağından bazen söz almak, yorum yapmak zor olabilir, genellikle gruplarda çekingen olan bazı kişilerin tek kelime bile edemeden mülakatın sona erdiği çok görülür, tabii ki bu adayların elenmesi kaçınılmazdır. Grup mülakatlarında gözlemciler söz alıp almadığınıza, konu ile ilgili yaptığınız yoruma, bir savınız varsa onu örnekler ile destekleyip destekleyemediğinize dikkat ederler. Grup mülakatlarında mutlak bir doğru olmayabilir, dolayısıyla konuşma tarzınız, ikna yeteneğiniz ön plana çıkar. Bunların yanı sıra söz kesmemeye, sinirlenip sesinizi yükseltmemeye dikkat edin. Karşı fikir vurgularken “hayır, öyle değil” vb, gibi olumsuz çıkışlar yerine “ben daha farklı düşünüyorum” şeklinde pozitif yaklaşım sergilemek gerekir. Fikrinizi savunmanız, aktif katılımcı olmanız, argüman ve örneklerle desteklemeniz önemli; ayrıca uyumlu, kibar, saygılı, enerjik ve istekli görünmeye de dikkat etmelisiniz.

 Birebir Mülakat / Panel Mülakat: Her ikisi de benzer özellikler taşır, tek farkı birebir mülakatta karşınızda sadece bir kişi (Danışman, İk yöneticisi veya bölüm yöneticisi) varken, panel mülakatta birden fazla kişi olur; bunlar da genellikle ik yöneticileri, ve/veya bölüm yöneticilerinden oluşur. Bu mülakatta tüm gözler sizin üzerinizde olacağından giyim, konuşma, davranış, oturuş, kısacası her şeye çok dikkat etmeniz gerekir.

Kapıdan ilk girdiğiniz anda sizinle ilgili mutlaka bir yargı oluşur. Giyiminiz, davranış ve tavırlarınız karşı tarafa ilk sinyalleri gönderir, bu yüzden ilk izlenim çok önemlidir.

İş görüşmesine gidildiğinde değişik sektörlerde farklılıklar olsa da genel olarak erkeklerde takım elbise ve kravat takılması gerekir. Takım elbise tercihinde genellikle koyu renkler ve gri tonları tercih edilmelidir. Ayakkabı ve kemer uyumlu olmalı (siyah ayakkabı ile siyah, kahverengi ayakkabı ile kahverengi kemer gibi.), aşırı renkli ve desenli kravatlardan kaçınılmalıdır. Gömlek seçiminde de genellikle beyaz, mavi renkler tercih edilmeli ve aşırı desen, ekose vb. gibi tarzlardan kaçınılmalıdır. Kadınlarda ise etek veya pantolon takım en iyisidir. Çok iddialı ve aşırı renkli giysiler tercih edilmemeli, sade bir ayakkabı ile tamamlanmalıdır. Önü açık ayakkabıdan kaçınmalı, çorap olarak da ten rengi ve desensiz çoraplar kullanılmalıdır. Çok hafif makyaj yapılmalıdır. Ruj olarak dudağın kendi rengine yakın, pembe veya soft kırmızı ruj tercih edilmeli,  ojelerde de sade renkler kullanılmalı, son zamanlarda çok moda olan nazar boncuğu, çiçek, böcek, kelebek gibi desenler olmamalıdır. Çok fazla aksesuar kullanmaktan da kaçınılmalı, yüzük dışında sade bir kolye ve mutlaka küpe ile tamamlanmalıdır. Çok ağır kokular ve parfüm kullanılmamalıdır.

İlk izlenim tamam… İçeri girdiğinizde mutlaka karşılaştığınız kişi veya kişilere hafifçe gülümseyerek selam vermeli, orta sertlikte ve elin tamamını kavrayacak şekilde tokalaşmalısınız. İkiden fazla kişi varsa herkesin elini sıkmaya çalışmanız gereksizdir. Size yer gösterilene kadar oturmamalı, ayakta kaldıysanız göz ucuyla oturmak için izin istemelisiniz.

Beden dili de çok önemlidir. Oturuşunuz dik olmalı, ellerinizi dizlerinizin üstünde tutmamalısınız. Ellerinizi masanın üstünde tutmanız gerekiyorsa ellerinizle veya elinizde bir nesne ile sürekli oynamamaya dikkat edin, karşı tarafın dikkatini dağıtabilirsiniz. Sürekli yüzünüze dokunmaktan da kaçınmalısınız. Rahat olmanın yanısıra mutlaka enerjik ve istekli görünmelisiniz. Genelikle çok kurumsal şirketlerle görüşmeye giden adaylar aşırı ciddi olmaya çalışırlar, ama günümüzde tam tersi enerjik, motivasyonu yüksek, tabiri caizse gözlerinden ateş çıkan adaylar daha makbuldür. Yani ciddi olacağım diye bütün mülakat boyunca somurtmanız size puan kaybettirebilir. Dolayısıyla gülümsemek önemlidir, karşı tarafa pozitif enerji verir. Espri yapmak için kendinizi zorlamayın ama duruma uygun bir espri yapabiliyorsanız karşı tarafta sempati yaratabilir, tabii abartmamak lazım.

Cevap verirken mutlaka soru soran kişinin gözlerine bakın (ama rahatsız edici, veya dik dik değil!). Cevap verirken yere, havaya bakmak size puan kaybettirir, unutmayın.

Mülakatlarda asla din, politika, kulüp taraftarlığı vb. gibi konulara girmeyin, karşı taraf sizinle aynı görüşte değilse antipati yarabilir; unutmayın ki karşınızdaki de bir insan, her ne kadar objektif olsa da onun da duygu, düşünce ve değer yargıları var.

Sorulara cevap verirken “evet, hayır, tabii…” gibi tek kelimelik cevaplar vermeyin, cevaplarınız açıklamalı ve yeterli uzunlukta olmalıdır. Yani çok kısa cevaplar vermemeli ancak karşı taraftan talep gelmediği sürece de aşırı detaya girmemelisiniz.

Örneğin:

-”Master yaptınız mı?”

-”Evet”

şeklinde bir cevap, karşı taraftan ek bir soru daha gelmesine veya belirsizliğe yol açabilir. Bunun yerine:

- “Evet, İstanbul Üniversitesi’nde bilgi teknolojileri üzerine master yaptım”

şeklinde bir cevap yeterli olacaktır.

Vereceğiniz cevaplar mutlaka örneklerle desteklenmelidir. Mülakatlarda en çok sorulan sorulardan biri de “x yıl sonra kendinizi nerede görüyorsunuz?” sorusudur. Buna “Sizin yerinizde olmak istiyorum” diye bir cevap verdiğinizde mülakatınızın başarılı geçtiğini sanmayın, çünkü adayların %90′ı bu şekilde cevap verir. Bunun gerçek cevabı ise, hangi adımlardan geçerek, ne kadar süre içerisinde, hangi pozisyonda olmak istediğinizi net bir şekilde tariflemenizdir. Örneğin karşı tarafta oturan kişinin bir bankada işe alınacağınız bölümün müdürü olduğunu varsayalım. Cevap şu şekilde olmalı.

- Şu an sizinle yaptığım mülakat sonucunda işe alınırsam, uzman yardımcısı olarak işe başlayacağım. 1-2 yıl içerisinde uzman, 2 yıl içerisinde müdür yardımcısı, 2-3 yıl içerisinde de müdür olmayı, yani sizin yerinizde olmayı hedefliyorum.”

Hedef somut, hangi aşamalardan geçeceğiniz net, biçtiğiniz süre belli. Gayet açık ve net bir cevap…

Mülakat sırasında size sorulmadıkça özlük hakları konusuna girmeyin. Görüşmeye gittiğiniz şirket ve pozisyon hakkında mutlaka  bilgi sahibi olun. Ne iş yapacağınızı bilmeden görüşmeye gitmeniz karşı tarafta öylesine geldiğiniz algısını oluşturabilir.

Son olarak mülakata asla geç kalmamalısınız, çok erken gitmek de iyi değildir, ideali 5-10 dakika önce orada olunmasıdır.

 Telefon Mülakatı: Telefon vasıtası ile yapılan mülakatlardır. Şu durumlarda telefon mülakatları faydalı olabilir:

  • İşe alınacak kişinin ses tonu ve vurgusu önemli olduğu durumlarda (Örnek: çağrı merkezi, telesatış vb.),
  • Şirket merkezine uzak lokasyonlar veya yurtdışındaki adaylar için,
  • Zaman kısıtlaması olan durumlarda ön eleme amaçlı olarak.

Diğer : 

Stres Mülakatı : Genellikle teftiş, borsa, güvenlik birimleri, hava kontrolörlük gibi alanlarda çalışacak olan adaylara yapılan, baskı ve stres altında çalışabilme yeteneğinin ölçüldüğü mülakatlar.

Sunum Mülakatı: Sunum yapılmaya yönelik mülakatlar, kendini ifade etme, sunum yeteneği gibi özelliklere bakılır.

Simülasyon Mülakatı: Canlandırma, bir senaryo üzerine davranış ve yetenek gözlemleme gibi mülakat türleri.

Kendi tecrübelerime dayanarak yukarıda yazdıklarımın yanında konuyla ilgili pek çok kaynak bulabilirsiniz. Umarım faydalı olur…

Sevgiler.

Doç. Dr. Çiğdem Soykan ‘dan Mülakatta Beden Dili üzerine.

YouTube Preview Image

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>