Madem ki bayram, illa ki ‘alaturka’

Güzel bir bayram daha geçiriyorum. Umarım sizinkiler de en az benimki kadar iyidir. Dostlar ve bilhassa aile ile olmak insanın şarj aleti gibi bir şey.. Ne kadar fazla beraber oluyorsan onlarla, o kadar da şarj oluyorsun. Genişçe bir ailem var, bu konuda tanrı beni şanslı kılmış. Neden direkt aileden söz açtım, buyrunuz anlatayım.. İşbu geniş aile olarak musikiye pek bir yatkınız efendim. Musikiden kastım, Türk sanat musikisi. Diğer yaygın adıyla alaturka..

‘Kulağıma hangi müzik iyi gelirse onu dinlerim’ lüksüm yok. Bazısı öyledir ya, aslında yılların klişesidir bu. Her ne kadar bas bas en iyi müzik adadan çıkar desem de, mevzu TSM olunca orada akan sular duruyor. Ailede küçüklüğümden beri TSM çalınması ve icra edilmesi sonrasında, ilk gençliğimde bazı arkadaşlarımın yönlendirmesi ile çoğu mecliste alaturka çalmak, çalana eşlik etmek, beni bu güzel musiki ile daha fazla haşır neşir etti bittabi. Oturup da akademik açıklamalar yapmayacağım, zaten öyle bir iddiam ve nazariyatım da yok. Fakat, tatilde olmamızdan da mütevellit, bazı TSM makamlarını ve şarkılarını dizinleyeceğim aşağıda. Şimdilik en bilinen altı makamı geçiyorum aşağıda. Belki ileride daha derin bakabiliriz. Rakı ortamlarında ihtiyacınız olabilir:

Hicaz: Türk insanının kulağına en yatkın makam budur. Zira taa bebekliğimizde çalınır bu makam kulağımıza: Dandini dandini dastana, danalar girmiş bostana.. Doğduğumuz andan bu yana en çok duyduğumuz makamlar diyebiliriz kısacası. Bugün pop müzikte bile en çok aklınızda kalan şarkılar bu makamdır genelde. TSM’de ise hüzzamla beraber en sevdiğim makamdır. Şarkı seçmek çok zor, ama buyrun:

Münip Utandı – Kapıldım Gidiyorum Bahtımın Rüzgârına:

YouTube Preview Image


Hüzzam:
Türk musikisinin en karakteristik makamlarından biridir hüzzam. Zira öldürmeyip süründürmesi, ne kadar bizden olduğunun bir diğer kanıtı. Musikimizin en hüzünlü, en vurucu makamlarından biridir. Rakı sofrasında olup, kulağınıza çalınan o nağmeden sonra elinizin boşalan kadehi yenilemek için gittiği makamdır hüzzam. İçinizde yer eder, ağlatır:

Zara – Ömrüm Seni Sevmekle Nihayet Bulacaktır:

YouTube Preview Image


Nihavend:
Bu makam arızasız, yani koması olmayan bir makam. Bizim nihavendimiz batının sol minör gamına denk geliyor diyebiliriz bir nevi. Günümüzde de en çok kullanılan makamlardan birisi bu. Çok güzel eserler barındırıyor kendi içinde. Bir de kulağımıza uzun yıllar batı eserleri vurulduğu için dinleyicinin bu makamdan çıkan şarkıları beğenmesi daha bir olası. Huysuz ve Tatlı Kadın, Kalamış, Köylü Güzeli (Yemeni Bağlamış), Bir İhtimal Daha Var Gibi şarkıları herkes bilir ve herkes sever. Ama bu, en güzellerinden biridir:

Mediha Şen Sancakoğlu – Ağlamakla İnlemekle Ömrüm Gelip Geçiyor:

YouTube Preview Image


Kürdilihicazkar:
Cennetmekan Hacı Arif Bey’in bulduğu bir makam Kürdilihicazkar. Türk musikisinde yine en çok kullanılan makamlardan biridir kendisi. İcrası da dinlemesi de aynı ölçüde güzel. Son dönem eserlerde de yine kullanılmışlığı oluyor. Unutuyorum Diye Yorma Kendini, buna çok güzel bir örnek. Diğer makamlara nazaran geç üretilmiş bir makam Kürdilihicazkar. Yine de en akılda kalıcı makamlarımızdan biri. Altta ise en sevdiğim Kürdilihicazkar şarkıyı veriyorum:

Ali Osman Akkuş – Sen Gençliğimin Katilisin:

YouTube Preview Image


Uşşak:
Aşıklar anlamına geliyor Uşşak. Yine TSM’nin baş makamlarından biri. Batı müziği formuna en uymayan makamımız bu. Uşşak perdesi yok batı müziğinde, bu da Uşşak’ı farklı kılıyor. En bilindik TSM şarkıları ise Akşam Oldu Hüzünlendim Ben Yine, Gam’zedeyim Deva Bulmam, Mehtaplı Gecelerde Hep Seni Andım, Menekşe Gözler Hülyalı gibi eserler. Eminim bu saydıklarım içinde bildikleriniz vardır. Benimse en sevdiğim Uşşak eserlerden birisi şu:

Mustafa Sağyaşar – Gün Gelir De Beni Unutursun Demiştin:

YouTube Preview Image


Saba:
Bu makama karşı bir zaafım var. Kanımca en farklı makam Saba’dır. Zira duyar duymaz garip duygulara gark olursunuz. Sabah ezanı mesela Saba makamında okunur. Uhrevi bir tarafı vardır, ölümü andırır hep. Tabiri caizse en saykodelik makamıdır TSM’nin. Antrparantez, Replikas adlı güzide grubumuz bu makamı çok kullanır şarkılarında. Ölümü andırsa da bilinenin aksine dirilik ve rahatlık veren bir makamdır kendisi. Aşağıdaki eser, size nasıl bir şey olduğunu anlatacaktır:

Süheyla Eren – Düş Ben Gibi Bir Aşka Sadakat Ne İmiş Gör:

YouTube Preview Image
Eserlerden örnekler verirken çok da bilinir şarkılar vermemeye özen gösterdim. Böyle biraz bilinmeyen, kıyıda köşede kalmış TSM şarkıları daha uygun geldi. Aslında biraz içine girseniz ne eserlerle karşılaşacaksınız ama.. Gerekli ilgiliyi göstermenizi umuyorum efendim, bizim olan, bizden olan bu musikiye.. Hepinize iyi dinlemeler, iyi bayramlar olsun yeniden. Küçüklerin elleri, büyüklerin gözleri, yaşıtların yanakları.. Sevgi saygı  gırtlağa kadar..