Şehirde spor riskli mi?

Bu konuyu sabah apartmanımızdan evin içine sızan duman kokusu düşündürdü. Tüm İstanbul gibi doğalgazla ısınmakta olan semtimiz  son yıllarda “garip bir şekilde” daha da çok dumanaltı oldu . Uygarlığın ilerlemesiyle birlikte sanayi atıklarının çevreyi kirletmesi ve motorlu araçların çoğalması, hava kirliliğinin en güncel konularından biri durumuna geldi. Büyük şehirlerdeki yoğun nüfus hesaba katıldığında konutların ısıtılması için kullanılan yakıtların kalitesizliği de çevre kirliliğinin önemli sebeplerinden. Spor yapmayı sevenler veya sporcular için ise konunun önemi daha da büyük…

Hava kirliliği herkesi olumsuz etkiler, ancak sporcuya verdiği zarar diğerlerine göre daha fazladır. Dayanıklılık egzersizleri dakikadaki solunum hacminin 10–20 kat artmasına neden olduğundan, egzersiz yapmayan kişilere göre, sporcularda çok daha fazla kirli maddenin vücuda girmesi söz konusudur. Egzersiz sırasında burun solunumu yerine ağız solunumu yapılması, üst solunum yollarındaki filtrasyon mekanizmasının da etkisiz kalmasına yol açarak kirliliğin olumsuz etkisinin artmasına neden olur.

Aktif bir sporcunun maksimum performans için solunum ve dolaşım sistemlerini zorlayıcı ölçüde kullanması söz konusudur. Aktif olmayanlara göre bu konunun daha önemli olmasının sebebi de budur.

Hava kirliliğine sebep olan etkenlerden biri, yukarıda da belirttiğim üzere baca atıklarıdır. Yakıtın türüne ve baca yüksekliğine göre yanan karbonlu yakıtlar, kükürtdioksit ve kükürttrioksit olarak havaya karışırlar. Bu karışımların solunması, soluk almanın hızlanması ve ekstra kasılmalarla performansın düşmesine yola açar. Özellikle soğuk ve nemli havalarda, zararlı etki daha da çoğalır. Bu zararlı etkiler gençler ve yaşlılar üzerinde daha belirgindir. Üst solunum yolu enfeksiyonu durumlarında da olumsuz etkinin artması söz konusudur. Hatta ileri durumlarda aktif sporcularda kalp kasında enfeksiyona kadar giden sonuçlara yol açabilmekte olduğuna dair bulgular var.

Yol kenarında antrenman yapanların korkulu rüyası olan diğer bir etken de egzoz gazlarıdır. Güneş ışığının da etkisiyle egzoz gazlarından bazı kimyasal maddeler oluşmaktadır. Bu maddeler oksidasyon yapıcıdır ve hidrokarbonlar ile karbonmonoksit gibi maddeleri içerir. Karbonmonoksit özellikle yaşlılarda kardiovasküler (kalp ve dolaşım sistemi)ölüm oranlarını arttırmaktadır. Ayrıca bilimsel araştırmalar göstermiştir ki bu kimyasal maddelerin havada normalden fazla oranda bulunması sportif performansı olumsuz etkilemektedir.

Oksidasyon yapıcı gazlar, gözler için de zararlıdır.  Bu nedenle özellikle görme alanının önemli olduğu spor dallarında sporcular gözün verdiği tepkinin artmasıyla bu durumdan daha çok etkilenmektedir.

Hava kirliliğinden etkilenmemenin en iyi yolu kirliliğin olduğu bölgeden uzaklaşmaktır.

Zararlı gazlar ve maddeler daha çok alçak ve çukur alanlarda birikeceğinden spor yapılan yerlerin nispeten daha yüksekçe yerlerde seçilmesi uygun olacaktır. Bu tür bölgelerde spor yapılacaksa sabah erken veya akşam geç saatler tercih edilmelidir. C ve E vitamini gibi antioksidan maddelerin zararlı maddelerin etkilerini azalttığı araştırmacılarca kanıtlanmıştır. Bu yüzden de bu vitaminleri barındıran besinlerin tüketilmesine özen gösterilmelidir.

Ayrıca kirliliğin fazla olduğu bölgelerde günlük yaşamda kapı ve pencerelerin mümkün ölçüde kapalı tutulması zararlı gazların büyük oranda dışarıda tutulmasını sağlayacaktır. Bu konuda piyasada satılan hava temizleyicilerin tamamen ticari olduğunu hatırlatırım. Konuyla ilgili dünyaca bilinen ancak maalesef ülkemizde hak ettiği değeri görememiş çevre bilimci Prof. Dr. Cemal Saydam hocanın poyrazmatik cihazını incelemenizi öneririm.

Konuyla ilgili yorumlarınızı bekliyorum… Twitter : @AzizAlparslan

Comments
  1. Dilek

    Aziz hocam, koşuu için dinlenme dönemi bitiyor ve ben bildiğin üzere şehir içinde kısa mesafe koşu antremanları yapmak istiyorum bu durumda bu hava koşullarında maske (grip koruması için aldığımız bez küçük maske) ile mi koşmalıyım? Nasıl yorumluyorsun bu koşu şeklini?fayda sağlarmı? yazın için çok teşekkür ederim.