Kadın sporcularda sağlık

1Ülkemizde kadın sporcu sağlığına yönelik özel bir yaklaşım maalesef yok. Spor kulüpleri ve takımların bu konuda özel bir çalışması olduğunu da pek duymadık. Takımlarımızda kadın sağlığı sorumluları bulunmuyor. Oysa Sağlıklı nesiller elde etmenin tek yolu sağlıklı üreyebilmektir. Üreme sağlığı, yalnızca kadın sporcular değil, aslında her yaştan ve her meslek grubundan kadınlar için de önemlidir.

Hazır son zamanlarda kadın sporcularımızın başarıları ile övünürken bu konuya eğilmenin gerektiğini düşündüm.

Kadın sporcular mensturasyondan (adetten) nasıl etkilenirler? SPOR 5

Kadın sporcuların menstruasyon (regl) döneminde performanslarının nasıl etkilendiğine yönelik maalesef ki az sayıda bilimsel çalışma yapılmış. Bana bu konuda en çok İstanbul Aydın Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölüm Başkanı Yrd. Doç. Dr. Güliz Onat’ın araştırmaları yardımcı oldu. Bu noktada İstanbul Aydın Üniversitesi’ne spora ve sporcuya verdiği önemden dolayı teşekkürü borç bilirim.

Yapılan çalışmalarda, performansın en düşük olduğu dönemin kadınların yumurtlama dönemi ve mensturasyondan (adetten) önceki dönem olduğunu bildiren çalışmalar bulunmakta. Bu durumu yumurtlama döneminde ani hormonal değişimlerle, mensturasyondan hemen önceki dönemde ise “Pre-Menstural Sendrom” (PMS, adet öncesi gerginlik sendromu) ile açıklamak mümkün. PMS, kadınlarda adet görülmesinden 7-10 gün önce bazı duygusal, davranışsal ve somatik semptomların görüldüğü ve bu semptomların mensturasyonun (adet kanamasının) başlangıcıyla sona erdiği bir klinik tablod. Sıklıkla görülen şikayetler halsizlik, gerginlik, baş ağrısı, göğüslerde hassasiyet, vücutta ödem, mide bulantısı, uykusuzluk, konsantrasyon güçlüğü, kavgaya eğilim, ağlama nöbetleri, iştahta artma / azalma, tatlı ya da tuzlu yiyeceklere düşkünlüktür. Bu şikayetler kişiden kişiye değişebildiği gibi, aynı kişi için her bir menstural siklusta bile farklılık gösterebilir. SPOR 1

Aynı araştırma, en yüksek performansın ise menstruasyondan hemen sonraki dönemde olduğunu belirtiyor. Kendi performanslarını bizzat değerlendiren sporcular sayesinde ulaşılan sonuçlara göre, kadın sporcular mensturasyon dönemlerinde performanslarının olumsuz yönde etkilendiğini bildirmişler. Bu durumun aslında kişiye özel, dolayısıyla da psikolojik bir değerlendirme olduğunu, objektif olarak bakıldığında ise performansın mensturasyon döneminde, adet öncesi dönemden çok dahi iyi olduğunu savunan görüşler bulunuyor. Maalesef ki, günümüze kadar yapılan çalışmalarla elde edilmiş veriler birbiriyle çelişiyor. Performansın menstural siklusun hiçbir döneminde etkilenmediğini gösteren, hatta sıra dışı performans veya dünya rekorlarının, menstrural siklusun her fazında alınmış olduğu belirten çalışmalar da var.

SPOR 3Peki mensturasyon dönemi öncesi belirttiğimiz şikayetleri yaşayan kadın sporcuların neler yapmalı? Her şeyden önce bu olumsuz belirtilerin hemen hepsinin vücutta gelişen ödemle ilgili olduğunu belirtmekte fayda var. Bu nedenle öncelikle ödemi önlemeye yönelik tedbirler almak gerekiyor. Bu durumun kafeinden (çikolata, kahve, kola) uzak durarak, özellikle adetten önceki 7’nci ve 10’uncu günlerde beslenme şekline dikkat ederek, basit diyetsel önlemler alarak üstesinden gelmek mümkün.

PMS yakınmalarını azaltmak için önerilen diyet değişikliklerini şöyle sıralayabiliriz:

  • Bol su içmek (maksimum 2,5 – 3 litre)

  • Düzenli ve sık aralıklarla az yemek yemek

  • Kafein ve sodyumdan fakir diyet

  • Doğal diüretikleri, vitaminleri içeren dengeli diyet

  • Yağ miktarını azaltmak

  • Rafine şeker, tuz, kırmızı et, süt ürünleri ve çikolata tüketimini sınırlamak

  • Demir, magnezyum, bakır, kalsiyum ve çinko alımını arttırmak

  • B kompleks vitamin alımını arttırmak

  • Sigara, alkol tüketimini sınırlandırmak

  • Ödem azaltıcı besinleri bol miktarlarda tüketmek (Tarçın ve karanfille yapılmış çay, yeşil yapraklı besinler, maydanoz, kiraz sapı, kabuklu armut)

Ayrıca şikayetlerin artmış stres düzeyiyle de ilişkili olduğunu biliyoruz. Bunun için stresi kontrol altına alma, derin solunum ve gevşeme tekniklerini uygulama, düzenli ve yeterli uyku bu dönemde şikayetleri azaltmak için alınabilecek diğer önlemler arasında sayılabilir.

Comments
  1. Dilek

    Konu biz (amatör) sporcu kadınları gerçekten de yakından ilgilendiriyor,çoğu koşu etkinliklerinde böyle durumlarla karşılaşıyoruz, tabii hayat sporsuz ve kadınsız olmaz, bu yazı güzel seçilmiş,elinize sağlık Aziz hocam.

  2. Vazza

    Bunu beğendim